***  استان آذربایجان شرقی ***

مرکز استان سال تاسیس مساحت ( کیلومتر مربع) تعداد شهرستان جمعیت (نفر) شهرهای مهم محل در ایران زبان اصلی
تبریز 1316 45491 19 3603456 مراغه، مرند و میانه ترکی آذربایجانی

   استان آذربایجان شرقی یکی از استان‌های جمهوری اسلامی ایران است. این استان بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین استان ناحیهٔ شمال غربی ایران (آذربایجان) محسوب می‌شود. استان آذربایجان شرقی از سمت شمال به جمهوری‌های آذربایجان و ارمنستان، از سمت غرب و جنوب غرب به استان آذربایجان غربی، از سمت شرق به استان اردبیل و از سمت جنوب شرق به استان زنجان محدود شده‌است. این استان دارای آب و هوای سرد کوهستانی بوده و کلّ محدودهٔ استان را کوه‌ها و ارتفاعات تشکیل داده‌اند. مساحت استان آذربایجان شرقی، ۴۵٬۴۹۱ کیلومتر مربع است که از این جهت، یازدهمین استان بزرگ ایران محسوب می‌شود. این استان محل اتصال دو رشته کوه مهم و اصلی کوه‌های ایران، یعنی البرز و زاگرس است و بلندترین نقطهٔ آن، قلهٔ کوه سهند است. مرکز استان آذربایجان شرقی، کلان‌شهر تبریز است. از شهرهای مهم و اقماری این استان می‌توان به مراغه، مرند، میانه و اهر اشاره کرد. آذربایجان شرقی رتبهٔ اول صادرات غیرنفتی در کشور را داراست. همچنین این استان امن‌ترین و کم‌جرم ترین استان ایران به شمار میرود.

                                                                       روستای کندوان (اسکو)                     مقبرةالشعرا (تبریز)

    زبان :

   زبان امروزی ساکنان استان آذربایجان شرقی، ترکی می‌باشد. زبان ترکی آذربایجانی از شاخهٔ اغوز زبان‌های ترک‌تبار از گروه زبان‌های آلتایی است. خاستگاه زبان‌های ترکی، استپ‌های جنوب سیبری بوده‌است و گویندگان اصلی آن را ترک تباران تشکیل می‌دهند.

    جمعیت :

   برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت استان آذربایجان شرقی در این سال بالغ بر ۳٬۵۲۷٬۲۶۷ نفر بوده که ۵ درصد از جمعیت کل ایران را به خود اختصاص داده‌است. برهمین اساس، ۱٬۷۸۰٬۹۹۶ نفر مرد و ۱٬۷۴۶٬۲۷۱ نفر زن در قالب ۹۱۱٬۲۴۱ خانوار ساکن این استان بوده‌اند. در سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی، شهرستان تبریز با جمعیتی بالغ بر ۱٬۵۵۷٬۲۴۱ نفر، پرجمعیت‌ترین و شهرستان چاراویماق با جمعیتی بالغ بر ۳۳٬۹۲۱ نفر، کم‌جمعیت‌ترین شهرستان استان آذربایجان شرقی بوده‌است. همچنین در میان شهرهای استان، کلان‌شهر تبریز با ۱٬۳۷۸٬۹۳۵ نفر جمعیت، پرجمعیت‌ترین و شهر نظرکهریزی با ۱٬۱۸۱ نفر جمعیت، کم‌جمعیت‌ترین شهر بوده‌است.

    تاریخ استان:

   استان آذربایجان شرقی در گذشته بخشی از سرزمین تاریخی ماد بوده که به ماد کوچک شهرت یافته بود. در زمان حکمرانی اسکندر مقدونی بر ایران در ۳۳۱ سال پیش از میلاد، شهربان منطقهٔ ماد کوچک که سرداری به‌نام آتورپات یا آتروپاتن بوده، علیه اسکندر قیام کرده و با انعقاد پیمانی دست یونانیان را از آذربایجان کوتاه ساخت. اسکندر مقدونی نیز آتروپات را به شرط پیروی از امپراتوری او، در این منطقه باقی نگه داشت

   جانشینان اسکندر پس از مرگ وی به جنگ و نزاع با یک‌دیگر پرداختند و در همین دوران بود که آتروپات حاکم منطقهٔ ماد کوچک شد. نام این منطقه نیز به‌جهت تقدیر از زحمات وی در مقابل بیگانگان به آتروپاتگان معروف شد. بعدها نیز به نام‌های مختلفی نظیر آذربادگان و آذرآبادگان مشهور گشت

   آذرپاتکان در دورهٔ ساسانیان ساتراپ‌نشین و یکی از مهم‌ترین ایالت‌های ایران بوده که به‌جهت قرارگرفتن آتشکده‌های بزرگ و مشهور نظیر آتشکدهٔ آذرگشسنب در آن به آذربایجان شهرت یافت. پس از ورود اسلام به ایران نیز آذربایجان از مهم‌ترین ایالت‌ها بوده و حوادث تاریخی بسیاری در آن رخ داده‌است

جدول 1- برآورد سطح‏ ، توليد و عملكرد در هكتا‏ر ا‏ستا‏ن‏ آذربا‏يجا‏ن‏شرقى به‏ تفكيك‏ نوع‏ محصول‏ ( سا‏ل‏ زرا‏عى‏: 90 - 89  )

نام محصول سطح ( هکتار ) تولید ( تن ) عملکرد ( کیلوگرم / هکتار )
آبی دیم جمع آبی دیم جمع آبی دیم
غلات گندم 91895 355322 447217 258808 288469 547277 2816.36 811.85
جو 23696 57883 81580 51389 49719 101108 2168.65 858.94
شلتوک 1951 0 1951 11992 0 11992 6146.76 0
ذرت دانه ای 355 0 355 2496 0 3454 2496 7027.63 0
جمع 117897 413206 531103 324686 338187 662873    
حبوبات نخود 1349 39072 40421 1542 25435 26977 1142.77 650.96
لوبیا 4661 0 4661 8251 0 8251 1770.17 0
عدس 265 67227 27492 203 16833 17036 463.24 618.27
جمع 6275 66299 72574 9995 42268 52263    
محصولات صنعتی پنبه 1714 0 1714 4864 0 4864 2838.51 0
چغندر قند 496 0 496 20230 0 20230 40819.21 0
کلزا 1699 0 1699 3595 0 3595 2116.13 0
سایر دانه های روغنی 2 0 2 6 0 6 3000 0
جمع 3910 0 3910 28695 0 28695    
سبزیجات سیب زمینی 10439 0 10439 336072 0 336072 32192.63 0
پیاز 6074 0 6074 243821 0 243821 40141.06 0
گوجه فرنگی 5821 0 5821 235663 0 235663 40487.66 0
سایر سبزیجات 1253 0 1253 19934 0 19934   0
جمع 23587 0 23587 835490 0 835490    
محصولات جالیزی خربزه 359 78 438 8407 210 8617 23403.85 2674.88
هندوانه 646 1382 2028 24867 10489 35365 38493.21 7595.36
خیار 2242 0 2242 50796 0 50796 22659.71 0
سایر محصولات جالیزی 1303 0 1303 11396 0 11396   0
جمع 4550 1460 6011 95466 10699 106174    
نبابات علوفه ای یونجه 77149 10503 87652 750832 23231 774063 9732.25 2211085
سایر نباتات علوفه ای 13908 187 14905 202768 213 202981    
جمع 78539 10690 102557 953600 23444 977044    
سایر محصولات 4375 0 4375 13519 0 13519    
جمع کل 239133 491655 744117 2261451 414598 2676058    

جدول 2 - آمار جمعيت دامي ( سال 1390)

شرح تعداد (راس) تعداد (هزار واحد دامی)
گوسفند و بره 3422.15 3422.2
بز و بزغاله 649.39 487
گاو و گوساله اصیل 36.86 350.2
گاو و گوساله دورگ 425.75 2767.4
گاو و گوساله بومی 192.22 768.9
گاومیش 92.62 602
شتر (نفر) 1.54 8.5

جدول  3 -  آمار مرغداري هاي صنعتي و نيمه صنعتي ( سال 1390 )    (كليه واحدها اعم از دارنده پروانه بهره برداري ، كارت شناسايي و غيره)

واحد شمارش مرغ گوشتی مرغ تخمگذار مرغ مادر گوشتی مرغ مادر تخمگذار پولت تخمگذار واحدهای جوجه کشی
تعداد ( باب ) 960 298 39 4 24 5
ظرفیت ( قطعه ) 9836981 8665140 1218010 207000 595448 1605600

جدول 4 - آمار زنبورستان ها ( سال 1390 )

تعداد کندو میزان تولید عسل ( کیلو گرم )
بومی مدرن جمع بومی مدرن جمع
223632 619030 842662 0.834 7.565 8.399

جدول 5 - آمار مزارع صنعتي و نيمه صنعتي پرورش آبزيان ( سال 1390 )

شرح ماهیان گرم آبی ماهیان سرد آبی میگو
واحد ( تعداد ) 212 14 -
مساحت ( هکتار ) 73 1.2 -

جدول 6 - آ آمار توليد فراورده هاي پروتئيني حيواني و عسل  ( سال 1390 )    - هزارتن

گوشت قرمز شیر گوشت مرغ تخم مرغ عسل
65.6 744.2 76.1 100.5 8.4

جدول 7 -  میزان تولید آبزی پروری به تفکیک نوع ( سال 1390 )

گرم آبی سرد آبی منابع آبی ماهیان خاویاری میگوی آب شیرین شاه میگو میگوی آب شور جمع کل
274 2380 1570 - - - - 4224

جدول 8 -  - تعداد واحد های تولیدی، میزان سرمایه و اشتغال صنایع تبدیلی و تکمیلی  ( سال 1390 )    واحد :  فقره - میلیون ریال - نفر

گروه باغی گروه زراعی گروه دام و طیور گروه شیلاتی
تعداد واحد میزان سرمایه میزان اشتغال تعداد واحد میزان سرمایه میزان اشتغال تعداد واحد میزان سرمایه میزان اشتغال تعداد واحد میزان سرمایه میزان اشتغال
34 196424 453 36 59439 407 61 265961 651 0 0 0